Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát – Lá phổi xanh và di sản lịch sử của Tây Ninh

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là một khu bảo tồn thiên nhiên và di tích lịch sử quan trọng nằm ở tỉnh Tây Ninh, Việt Nam. Với vị trí địa lý độc đáo tại khu vực chuyển tiếp giữa Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, Vườn quốc gia này sở hữu hệ sinh thái đa dạng sinh học phong phú, bao gồm nhiều loài động thực vật quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới.   

Bên cạnh giá trị tự nhiên, Lò Gò - Xa Mát còn mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, từng là căn cứ cách mạng quan trọng trong thời kỳ kháng chiến. Vườn đã và đang phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, lịch sử và nghiên cứu bền vững, đồng thời triển khai nhiều dự án bảo tồn nhằm duy trì cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế cộng đồng.  

Giới thiệu chung về Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát  

Vị trí địa lý và quy mô  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát tọa lạc tại phía Tây Bắc tỉnh Tây Ninh, Việt Nam, đóng vai trò là một điểm đến trải nghiệm hấp dẫn. Vị trí này giúp Vườn cách trung tâm thành phố Tây Ninh khoảng 30-50 km và cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 125-140 km, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách từ các đô thị lớn ghé thăm.   

Trụ sở chính của Ban quản lý Vườn quốc gia nằm tại Quốc lộ 22B, xã Tân Bình, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh, với một văn phòng đại diện tại thành phố Tây Ninh để tiện liên hệ. 1 Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát trải dài trên địa phận 6 xã thuộc huyện Tân Biên: Tân Lập, Tân Bình, Hòa Hiệp, Thạnh Tây, Thạnh Bắc và Thạnh Bình.  

Về tọa độ địa lý, Vườn nằm trong phạm vi từ 11°00'30” đến 11°47'00” vĩ độ Bắc và từ 105°57'00” đến 106°07'10” kinh độ Đông. Một đặc điểm địa lý nổi bật là phía Bắc và Tây của Vườn giáp với biên giới Việt Nam – Campuchia, với khoảng 40km đường ranh giới tự nhiên.  

Vị trí địa lý đặc biệt này không chỉ mang ý nghĩa sinh thái học mà còn đóng vai trò chiến lược quan trọng đối với an ninh quốc phòng. Khoảng 40km đường ranh giới tự nhiên giữa Việt Nam và Campuchia nằm trong phạm vi Vườn quốc gia. Việc quản lý và bảo vệ hiệu quả khu vực này không chỉ là bảo tồn thiên nhiên mà còn góp phần duy trì an ninh trật tự khu vực biên giới, bảo vệ lãnh thổ và chủ quyền quốc gia. Đây là một vành đai xanh tự nhiên có giá trị chiến lược.  

Theo dữ liệu chính thức và cập nhật từ Cổng thông tin điện tử của Vườn quốc gia (logoxamat.tayninh.gov.vn), tổng diện tích vùng lõi của Vườn là 29.997,87 ha. Tổng diện tích này được phân chia thành ba khu vực chính với chức năng riêng biệt:  

• Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt: 10.615,29 ha, nơi các hoạt động của con người bị hạn chế tối đa để bảo vệ nguyên vẹn hệ sinh thái.
• Phân khu phục hồi sinh thái: 19.256,78 ha, tập trung vào các hoạt động tái tạo và hỗ trợ sự phát triển tự nhiên của hệ sinh thái sau những tác động.
• Phân khu dịch vụ - hành chính: 125,80 ha, dành cho các hoạt động quản lý, nghiên cứu, và phục vụ du khách.  

Lịch sử hình thành và phát triển  

Quá trình hình thành Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là một hành trình dài, thể hiện sự nhận thức ngày càng sâu sắc về giá trị tự nhiên và lịch sử của khu vực này. Ban đầu, vào năm 1986, Lò Gò - Xa Mát lần đầu tiên được đưa vào danh sách các khu rừng đặc dụng theo Quyết định số 194/CT của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, với diện tích ban đầu là 10.000 ha. 1 Trước đó, khu vực này thuộc quản lý của hai lâm trường Hòa Hiệp và Tân Bình.  

Đến tháng 12 năm 1996, Phân viện Điều tra Quy hoạch Rừng II (FIPI II) đã xây dựng dự án đầu tư, xác định Lò Gò - Xa Mát là "Khu rừng Văn hóa Lịch sử và Môi trường" với diện tích 16.754 ha. 3 Dự án này sau đó được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng UBND tỉnh Tây Ninh phê duyệt vào năm 1997, dẫn đến việc thành lập Ban Quản lý rừng đặc dụng.  

Giai đoạn từ năm 1999 đến 2001 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Viện Điều tra Quy hoạch Rừng, Tổ chức Chim Quốc tế (BirdLife International), Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, và Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM tiến hành khảo sát và điều tra chuyên sâu. Các nghiên cứu này đã khẳng định giá trị đa dạng sinh học cao vượt trội của khu vực và đề xuất mở rộng khu bảo tồn.   

Dựa trên cơ sở khoa học vững chắc này, vào năm 2002, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 91/2002/QĐ-TTg, chính thức nâng cấp Khu Bảo tồn thiên nhiên Lò Gò - Xa Mát thành Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát.   

Gần đây nhất, vào năm 2020, UBND tỉnh Tây Ninh tiếp tục ban hành Quyết định số 1098/QĐ-UBND về việc thành lập Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, với diện tích được mở rộng lên 30.022 ha, phản ánh cam kết liên tục trong việc bảo vệ và phát triển.  

Quá trình này phản ánh một sự chuyển dịch đáng kể từ việc bảo vệ cơ bản sang quản lý bảo tồn chuyên sâu và toàn diện hơn, dựa trên các bằng chứng khoa học ngày càng vững chắc. Đáng chú ý, khả năng phục hồi đáng kinh ngạc của hệ sinh thái tự nhiên tại Lò Gò - Xa Mát sau khi từng bị tàn phá nặng nề bởi chiến tranh hóa học trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ là một minh chứng mạnh mẽ.   

Các chiến dịch bảo tồn và phục hồi môi trường đã giúp Vườn đạt được những bước nhảy vọt đáng kể, khẳng định tầm quan trọng của việc đầu tư vào phục hồi sinh thái sau xung đột.  

Bảng: Các mốc thời gian chính trong quá trình hình thành Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát  

Vai trò và ý nghĩa  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát đóng vai trò đa chiều, không chỉ là một khu bảo tồn mà còn là một tài sản chiến lược của quốc gia. Vườn được xem là "lá phổi xanh" quan trọng của vùng Đông Nam Bộ, góp phần điều hòa khí hậu và cung cấp không khí trong lành, mang lại sự yên bình, tĩnh lặng và thư thái giữa thiên nhiên mênh mông.  

Một trong những vai trò sinh thái nổi bật nhất của Vườn là vị trí khu vực chuyển tiếp độc đáo giữa ba vùng sinh thái lớn: Tây Nguyên, miền Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Sự giao thoa này làm gia tăng sự đa dạng sinh học, với các loài đặc trưng của cả vùng cao và vùng đất thấp.  

Vườn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, gia tăng độ che phủ rừng, và đảm bảo an ninh môi trường, phát triển bền vững cho hệ sinh thái chuyển tiếp. Đặc biệt, khu vực này còn là "bồn trũng để chứa nước làm tác dụng phòng hộ đầu nguồn cho sông Vàm Cỏ" , có ý nghĩa lớn trong việc điều tiết nguồn nước và phòng chống lũ lụt cho lưu vực sông Vàm Cỏ Đông.  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát không chỉ đơn thuần là một khu bảo tồn thiên nhiên mà còn là một tài sản quốc gia đa diện, kết hợp chặt chẽ giữa giá trị sinh thái, lịch sử, văn hóa và an ninh. Sự kết hợp này tạo nên một sức hút độc đáo, biến Vườn thành một điểm đến lý tưởng cho cả du lịch, nghiên cứu và giáo dục.   

Vị trí là khu vực chuyển tiếp giữa ba vùng sinh thái lớn (Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long) ngụ ý rằng sức khỏe sinh thái và các dịch vụ hệ sinh thái mà Vườn cung cấp (như điều tiết nguồn nước, tạo hành lang đa dạng sinh học) có tác động vượt ra ngoài ranh giới hành chính của nó, ảnh hưởng đến các hệ sinh thái khu vực rộng lớn hơn, bao gồm cả các khu vực xuyên biên giới.  

Về ý nghĩa lịch sử và văn hóa, trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước, Lò Gò - Xa Mát từng là căn cứ cách mạng quan trọng, nơi ra đời Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và là cơ sở đặt Đài Phát thanh Giải phóng miền Nam Việt Nam.   

Nơi đây còn lưu giữ nhiều di tích lịch sử cấp quốc gia, là điểm đến không thể bỏ qua cho những ai muốn tìm hiểu về một thời kỳ gian khổ nhưng oai hùng của quân và dân Việt Nam. Vườn quốc gia còn là nơi bảo tồn và tôn tạo các di tích lịch sử cấp quốc gia trên địa bàn, góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ.  

Đặc điểm tự nhiên và đa dạng sinh học  

Địa hình và hệ sinh thái đặc trưng  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát nằm ở điểm cực Tây của miền Đông Nam Bộ, với địa hình bán bình nguyên tương đối bằng phẳng, xen kẽ các đồi đất thấp. Độ cao tuyệt đối của khu vực dao động từ 15m đến 65m so với mực nước biển, và độ dốc trung bình chỉ từ 10-50, tạo nên một địa hình gần như bằng phẳng.  

Một trong những đặc điểm nổi bật và độc đáo của Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát mà các Vườn quốc gia khác không có là sự hiện diện của các dạng địa hình đồi thấp, bàu, trảng đất ngập nước theo mùa, cùng với hệ thống sông suối tự nhiên phong phú.   

Những đặc trưng này chi phối và liên quan trực tiếp đến sự phân bố của thảm thực vật rừng và đa dạng sinh học của Vườn. Việc các đặc trưng địa hình và hệ sinh thái tại đây được khẳng định là “chỉ có ở Vườn quốc gia Lò Gò – Xa Mát mà các Vườn quốc gia khác không có” cho thấy đây là một hốc sinh thái chuyên biệt và không thể thay thế. Điều này đòi hỏi các chiến lược bảo tồn phải được thiết kế riêng biệt, phù hợp với điều kiện tự nhiên đặc thù, đồng thời nâng cao giá trị khoa học và tiềm năng cho du lịch nghiên cứu.  

Hệ sinh thái rừng của Vườn quốc gia là mẫu chuẩn của vùng chuyển tiếp giữa vùng đồi núi thấp Đông Nam Bộ và vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Các kiểu thảm thực vật chính bao gồm:  

• Rừng lá rộng thường xanh và nửa rụng lá với quần thể cây họ dầu đặc trưng của miền Đông Nam Bộ.
• Rừng khộp Tây Nguyên với ưu thế cây dầu trà beng.
• Các hệ sinh thái đất ngập nước đặc trưng của Đồng bằng sông Cửu Long.
• Trảng cỏ ngập nước theo mùa, đặc biệt là các trảng cây thuốc nhân trần mọc thành thảm, tạo nên cảnh quan độc đáo khó tìm thấy ở các khu bảo tồn khác.  

Sông Vàm Cỏ Đông chảy qua Vườn quốc gia với chiều dài khoảng 20km và rộng từ 10m đến 20m, tạo nên cảnh quan sông nước bình yên và hoang sơ, là điểm nhấn cho các hoạt động khám phá dưới nước.   

Sự hiện diện của các "trảng đất ngập nước theo mùa" và "hệ sinh thái đầm lầy độc đáo" cùng với dòng chảy của sông Vàm Cỏ Đông, đặc biệt là vai trò của Vườn như một "bồn trũng để chứa nước làm tác dụng phòng hộ đầu nguồn cho sông Vàm Cỏ", nhấn mạnh tầm quan trọng của Vườn trong việc điều hòa thủy văn khu vực.   

Chức năng này không chỉ bảo vệ tài nguyên nước mà còn giảm thiểu nguy cơ lũ lụt cho các vùng hạ lưu, cung cấp một dịch vụ hệ sinh thái thiết yếu cho cộng đồng và nông nghiệp.  

Hệ thực vật phong phú và các loài quý hiếm  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát tự hào sở hữu một hệ thực vật vô cùng phong phú, với hơn 700 loài đã được xác định, thậm chí có nguồn tin cho rằng gần 1000 loài, thuộc 5 ngành thực vật, 60 bộ, 116 họ và 396 chi. Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế với 97,1% tổng số loài. Các họ thực vật nổi bật về số lượng loài bao gồm Rubiaceae, Euphorbiaceae, Fabaceae, và Orchidaceae.  

Đặc biệt, họ Dầu (Dipterocarpaceae) có 13 loài, là những đại diện tiêu biểu và chiếm ưu thế ở tầng trên cùng của rừng, với một vài khu vực rừng thuần loài của Dipterocarpus costatus và  D. intricatus . Sự nổi bật và ưu thế của các loài cây thuộc họ Dầu, đặc biệt là Dầu trà beng, cùng với sự tồn tại của các khu rừng thuần loài, cho thấy các loài này có thể đóng vai trò là loài chỉ thị quan trọng cho sức khỏe và tính nguyên vẹn của hệ sinh thái chuyển tiếp độc đáo tại Lò Gò - Xa Mát.   

Việc giám sát quần thể và sức khỏe của chúng sẽ cung cấp thông tin giá trị về sự thay đổi của môi trường, từ đó hỗ trợ các quyết định bảo tồn. Nhiều loài thực vật quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới được ghi nhận tại Vườn quốc gia, bao gồm:  

• Xoài rừng, Vên vên, Dầu con rái, Dầu mít.
• Gõ cà te ( Afzelia xylocarpa ), Giáng hương ( Pterocarpus macrocarpus ), Mạc nưa ( Diospyros mollis ).
• Cây nhân trần mọc thành thảm, đặc biệt nở rộ vào tháng 10.
• Hoa dầu trà beng, nổi bật vào cuối năm (tháng 11 - tháng 12).  

Vườn còn là nơi có hai cây Di sản Việt Nam nổi bật: cây Vên vên 215 tuổi (cao 44 mét) và cây Dầu rái 269 tuổi (cao 42 mét), minh chứng cho sự đa dạng và tuổi thọ của hệ thực vật nơi đây.  

Hệ động vật đa dạng và các loài nguy cấp, quý hiếm  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là nơi trú ngụ của một hệ động vật đa dạng và phong phú, bao gồm nhiều loài quý hiếm có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Sách Đỏ IUCN của thế giới.  

Lớp chim: Vườn quốc gia ghi nhận 203 loài chim, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có ý nghĩa bảo tồn đặc biệt:  

• Giang sen (Painted Stork), Cò nhạn (Asian Openbill), Già đẫy Java (Lesser Adjutant) – đặc biệt phổ biến tại các sinh cảnh đất ngập nước.
• Gà lôi hông tía (Siamese Fireback), Gà tiền mặt đỏ (Red-faced Partridge).
• Chích chạch má xám (Grey-cheeked Fulvetta).
• Sếu đầu đỏ (Sarus Crane) – loài chim di cư quan trọng dừng chân tại Vườn trên tuyến đường di cư giữa Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia
• Hạc cổ trắng (Woolly-necked Stork), Vẹt má vàng (Blue-rumped Parrot), Gầm ghì lưng xanh (Emerald Dove).
• Chim cu rốc, chim quành quạch, chim gõ kiến, chim công Ấn Độ.  

Sự hiện diện của các loài chim di cư quý hiếm như Sếu đầu đỏ và các loài chim nước đặc trưng khác khẳng định Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát đóng vai trò là một điểm dừng chân hoặc khu vực sinh sản quan trọng trong các tuyến đường di cư của chim khu vực, đặc biệt giữa Đồng bằng sông Cửu Long và Campuchia. Điều này nâng tầm ý nghĩa bảo tồn của Vườn lên cấp độ quốc tế, đòi hỏi sự phối hợp xuyên biên giới trong quản lý và bảo vệ.  

Lớp thú: Nhiều loài thú quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng cao được bảo vệ tại đây:  

• Voọc chà vá chân đen (Black-shanked Douc), Voọc bạc Đông Dương (Indochinese Silvered Langur).
• Cu li nhỏ (Pygmy Slow Loris), Khỉ đuôi lợn (Pig-tailed Macaque), Khỉ đuôi dài (Long-tailed Macaque), Khỉ mặt đỏ (Stump-tailed Macaque).
• Gấu ngựa (Asiatic Black Bear), Sói đỏ (Dhole), Sói vàng (Golden Jackal), Hoẵng (Muntjac), Cheo (Mouse-deer), Thỏ (Rabbit), Chồn (Civet).
• Mèo rừng (Leopard Cat/Marbled Cat), Rái cá (Otter).
• Vượn má vàng (Yellow-cheeked Gibbon) – loài cực kỳ nguy cấp, đang được nuôi cứu hộ để phối giống và bảo tồn gen quý hiếm tại khu cứu hộ động vật hoang dã của Vườn. Hoạt động của Khu cứu hộ động vật hoang dã tại Vườn quốc gia, nơi đang nuôi dưỡng và thực hiện phối giống các loài nguy cấp như Vượn má vàng để bảo tồn gen quý hiếm, cho thấy Vườn không chỉ tập trung vào bảo tồn tại chỗ mà còn triển khai các biện pháp bảo tồn chuyển chỗ tiên tiến. Điều này thể hiện sự chủ động và chuyên nghiệp trong công tác bảo tồn, nhằm duy trì và phục hồi quần thể các loài có nguy cơ tuyệt chủng cao.  

Lớp bò sát và lưỡng cư: Ghi nhận nhiều loài rắn và thằn lằn bay. Trăn gấm (Reticulated Python), Cá sấu.  

Lớp cá: Khu hệ cá có cả tính di cư và tính địa phương, với 40 loài thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (chiếm 3,41%). Các loài cá di cư nổi tiếng bao gồm Cá lăng nha, Cá linh rìa, Cá ngựa Nam.  

Hoạt động du lịch sinh thái và trải nghiệm  

Các tuyến tham quan và hoạt động nổi bật  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là nơi lý tưởng để du khách tìm thấy sự yên bình, tĩnh lặng và thư thái giữa thiên nhiên mênh mông. Du khách có cơ hội tận hưởng vẻ đẹp tuyệt vời của thảm động thực vật và đắm chìm trong cánh đồng xanh mướt, khám phá đa dạng sinh học.  

Sự đa dạng của các hoạt động (đi thuyền, đi bộ xuyên rừng, đạp xe, cắm trại, quan sát chim) và các điểm tham quan cụ thể (cây di sản, đài quan sát, cột mốc biên giới) cho thấy một danh mục sản phẩm du lịch sinh thái được phát triển tốt và đa dạng. Điều này cho phép Vườn phục vụ nhiều đối tượng du khách với sở thích và mức độ thể lực khác nhau, đồng thời thúc đẩy nhận thức về môi trường.  

Các hoạt động và tuyến tham quan nổi bật bao gồm:  

Tham quan bằng thuyền trên sông Vàm Cỏ Đông: Du khách có thể du thuyền trên sông Vàm Cỏ Đông và các con kênh nhỏ khác, chiêm ngưỡng cảnh đẹp bình yên và hoang sơ của thiên nhiên biên giới. Đoạn sông chảy qua Vườn dài khoảng 20km, cho phép du khách ngắm hoa rừng và chim muông hai bên bờ. Tuyến tham quan thượng nguồn sông Vàm Cỏ Đông hiện đang tạm dừng hoạt động và sẽ có thông báo khi được nối lại.  

Đi bộ xuyên rừng (trekking) hoặc đạp xe xuyên rừng: Đây là trải nghiệm thú vị cho những tín đồ đam mê chinh phục rừng già. Các tuyến đường có thể dài tới 24 km, cho phép khám phá rừng nguyên sinh, rừng cổ thụ cây họ Dầu, rừng Khộp, và rừng Tràm nước, cùng cơ hội bắt gặp các loài động vật quý hiếm.  

Cắm trại qua đêm: Vườn quốc gia cung cấp trải nghiệm cắm trại qua đêm trong tuyến kỹ năng sinh tồn, mang đến cơ hội hòa mình hoàn toàn vào thiên nhiên hoang dã. Ban quản lý Vườn có thể phục vụ lửa trại tùy theo nhu cầu.  

Tham quan các điểm đặc trưng:  

• Cột mốc biên giới Việt Nam – Campuchia: Một điểm check-in mang ý nghĩa lịch sử và địa lý.
• Suối Đa Ha (Khu du lịch sinh thái Đa Ha): Nơi du khách có thể dạo chơi, check-in trước dòng suối mát lạnh, trong lành, hoặc dựng lều trại và picnic.  

• Trảng cỏ Năng: Nổi bật với cỏ Chỉ thơ mộng, là địa điểm lý tưởng để chụp ảnh.
• Đài quan sát: Cao 33m tại Trảng Tà Nốt, cung cấp góc nhìn rộng, bao quát toàn cảnh Vườn quốc gia. Đài quan sát này là một cơ sở hạ tầng quan trọng, nâng cao trải nghiệm của du khách bằng cách cung cấp một góc nhìn độc đáo để quan sát hệ sinh thái, đặc biệt là cho việc quan sát chim hoặc khảo sát tán rừng. Điều này thể hiện sự đầu tư vào các tiện ích hỗ trợ nhiệm vụ bảo tồn chính của Vườn.  

• Cây Di sản Việt Nam: Tham quan cây Vên vên 215 tuổi và cây Dầu rái 269 tuổi, những biểu tượng sống của sự bền bỉ của thiên nhiên.  

Ban quản lý Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát hiện đang triển khai và khai thác 6 tuyến tham quan chính, phù hợp với thời gian và thể lực của du khách. Việc có các tuyến tham quan theo mùa, như tuyến xem chim và ngắm hoa rừng từ tháng 6 đến tháng 11, cùng với mùa trái cây rừng vào tháng 5, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập kế hoạch du lịch theo mùa để du khách có thể tối ưu hóa trải nghiệm của mình dựa trên chu kỳ tự nhiên của Vườn. Điều này không chỉ nâng cao sự hài lòng của du khách mà còn góp phần phân bổ lượng khách đều hơn trong năm.  

Du lịch lịch sử và văn hóa  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát không chỉ có giá trị về sinh học mà còn có ý nghĩa quan trọng về mặt lịch sử và văn hóa. Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ cứu nước, khu vực này từng là căn cứ cách mạng quan trọng, nơi ra đời Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và là cơ sở đặt Đài Phát thanh Giải phóng miền Nam Việt Nam. Hiện nay, tại Vườn quốc gia còn lưu giữ rất nhiều các di tích lịch sử quan trọng để ghi nhớ về một thời kỳ gian khổ nhưng oai hùng của quân và dân Việt Nam.  

Các di tích lịch sử cấp quốc gia trong Vườn bao gồm: Căn cứ Trung ương Cục miền Nam, Căn cứ Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Căn cứ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Căn cứ Ban An ninh Trung ương Cục miền Nam, và Căn cứ Ban Tuyên huấn Trung ương Cục miền Nam.  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát mang trong mình giá trị kép: vừa là một hệ sinh thái tự nhiên phong phú, vừa là một di tích lịch sử quan trọng. Sự tích hợp này tạo nên một đề xuất giá trị độc đáo cho loại hình du lịch "về nguồn", cho phép du khách có trải nghiệm đa chiều, kết hợp giáo dục môi trường với tìm hiểu lịch sử, thu hút một lượng lớn du khách quan tâm đến cả hai khía cạnh. Bên cạnh đó, du khách còn có cơ hội tìm hiểu về lịch sử, truyền thống và các lễ hội của người Khmer địa phương, làm phong phú thêm trải nghiệm văn hóa.  

>>> Khám phá thêm:

Vườn quốc gia Bù Gia Mập - khám phá đại ngàn hoang sơ ở Bình Phước.

Vườn quốc gia Hoàng Liên - Khám phá khu vườn sinh thái đầy thơ mộng ở Tây Bắc

Du lịch nghiên cứu và giáo dục môi trường  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là điểm đến lý tưởng cho việc tham quan, nghiên cứu, học tập và khám phá tại Tây Ninh. Vườn cung cấp các sản phẩm du lịch khám phá, cho phép du khách trải nghiệm và tìm hiểu về môi trường rừng và đa dạng sinh học. Các hoạt động này bao gồm thăm vườn sưu tập động vật, thực vật và cây thuốc, cũng như tham gia các khóa huấn luyện kỹ năng sinh tồn và kỹ năng sống trong môi trường rừng.  

Các chương trình cụ thể như "Tôi là Kiểm lâm Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát" và các cơ sở vật chất như Trung tâm giới thiệu mẫu vật sinh học cho thấy nỗ lực có chủ đích nhằm định vị Vườn quốc gia như một trung tâm giáo dục môi trường và nghiên cứu khoa học.   

Hoạt động giáo dục chủ động này đóng vai trò then chốt trong việc nuôi dưỡng thế hệ các nhà bảo tồn tương lai và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn thiên nhiên. Các nhà nghiên cứu có thể thực hiện các công trình chuyên sâu về hệ động thực vật và hệ sinh thái rừng tại Vườn, góp phần vào kho tàng tri thức khoa học.  

Kinh nghiệm du lịch và lưu ý quan trọng  

Thời điểm lý tưởng để tham quan  

Thời tiết tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát được chia rõ rệt thành hai mùa: mùa mưa và mùa khô. Thời điểm lý tưởng nhất để khám phá Vườn là vào mùa khô, thường từ tháng 1 đến tháng 4. Trong khoảng thời gian này, thời tiết nắng đẹp, ít mưa, thuận lợi cho các hoạt động tham quan, vui chơi và trekking xuyên rừng. Nhiều loại cây và hoa trong Vườn đua nhau nở rộ, tạo nên cảnh sắc tươi mới và hùng vĩ.   

Đặc biệt, từ tháng 1 đến tháng 4 cũng là mùa mà du khách có thể bắt gặp các loài chim quý hiếm như hạc cổ trắng, gà lôi hồng tía (tháng 2-3) và đàn sếu đầu đỏ quý hiếm (tháng 3-4). Tháng 3 và tháng 4 cũng là mùa trái cây rừng và mùa của trái dầu Song nàng.  

Nếu du khách ghé thăm vào mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10), đường đi có thể trơn trượt hơn, nhưng Vườn vẫn mang một vẻ đẹp riêng với sự hiện diện của các loài thực vật như cỏ nhạn, hoa tulip, hoa hồng sâm, trái dầu Song nàng và hoa lan.   

Cuối năm (tháng 11 - tháng 12), Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát ngập tràn trong sắc hoa dầu trà beng và cây nhân trần. Việc cung cấp chi tiết về các điểm thu hút theo mùa, như hoa nở, mùa trái cây rừng, và sự hiện diện của các loài chim di cư, cho phép du khách điều chỉnh chuyến đi của mình để có trải nghiệm tối ưu.   

Hướng dẫn chủ động này không chỉ nâng cao sự hài lòng của du khách mà còn thúc đẩy du lịch có trách nhiệm, khuyến khích các chuyến thăm phù hợp với các hiện tượng tự nhiên cụ thể, có khả năng phân bổ lượng khách đều hơn trong năm.  

Hướng dẫn di chuyển đến VQG Lò Gò - Xa Mát  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát cách Thành phố Hồ Chí Minh khoảng 125-140 km, chỉ mất khoảng 2 giờ đồng hồ di chuyển. Điều này định vị Vườn quốc gia là một điểm đến lý tưởng cho những ai muốn tạm gác lại sự nhộn nhịp của phố thị để tìm về không gian yên bình, gần gũi với thiên nhiên.  

Từ Thành phố Hồ Chí Minh, du khách có thể di chuyển bằng xe khách đến Bến xe Tây Ninh với giá vé dao động từ 100.000 - 250.000 VNĐ/vé/chiều tùy loại xe. Sau khi đến Bến xe Tây Ninh, du khách có thể đón tuyến xe buýt số 07 (tuyến Bến xe Tây Ninh – Cửa khẩu Xa Mát) và xuống tại trạm Trụ sở Ban quản lý Vườn Quốc gia Lò Gò - Xa Mát.   

Nếu di chuyển bằng phương tiện cá nhân từ trung tâm thành phố Tây Ninh, du khách có thể đi theo Quốc lộ 22B, chạy thẳng khoảng 51,1 km đến đoạn ngã ba Tân Hòa, sau đó rẽ vào ĐT 783 là đến nơi, thời gian ước tính khoảng 1 tiếng 10 phút.   

Thời gian di chuyển tương đối ngắn từ Thành phố Hồ Chí Minh định vị Vườn quốc gia là một điểm đến lý tưởng cho các chuyến đi cuối tuần hoặc một phần của hành trình du lịch Tây Ninh rộng lớn hơn. Khả năng tiếp cận này là một yếu tố quan trọng để tăng lượng khách du lịch và tích hợp Vườn vào các tuyến du lịch khu vực, đặc biệt khi kết hợp với các điểm đến nổi tiếng khác như Núi Bà Đen hay Tòa Thánh Cao Đài.  

Lưu trú và ẩm thực địa phương  

Lưu trú:  

Các lựa chọn lưu trú gần Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát chủ yếu tập trung tại thành phố Tây Ninh, cách Vườn khoảng 30-50km. Các khách sạn lớn như Melia Vinpearl Tây Ninh và Arina Luxury Hotel - Vincom Tây Ninh được cho là rất gần Vườn quốc gia (0.07km, 0.17km).29 Tuy nhiên, điều này mâu thuẫn với khoảng cách thực tế của Vườn quốc gia từ trung tâm thành phố Tây Ninh (30-50km) 1, nơi các khách sạn này thực sự tọa lạc. Điều này cho thấy một sự nhầm lẫn trong dữ liệu khoảng cách của một số nguồn thông tin.     

Melia Vinpearl Tây Ninh là khách sạn 4.5 sao cung cấp các tiện ích cao cấp như spa, hồ bơi trong nhà, phòng tắm hơi, trung tâm thể dục và nhà hàng chuyên món địa phương và quốc tế. Arina Luxury Hotel - Vincom Tây Ninh cũng là một lựa chọn tốt với Wi-Fi miễn phí, phòng sinh hoạt chung và sảnh tiếp tân.   

Ngoài ra, thành phố Tây Ninh còn có nhiều khách sạn khác gần các điểm tham quan như Tòa Thánh Cao Đài, bao gồm Khách sạn Lâm Phong, An Đông, Domino, Hoàng Anh, Tân Mỹ Thiên, Thảo Nghi, Song Duy, Vườn Cau, Hương Thầm, The Sun, Lê Phan, Mỹ Mỹ.  

Đối với những du khách muốn trải nghiệm không gian gần gũi hơn, Tây Ninh cũng có nhiều homestay chất lượng, được đánh giá cao về sự thoải mái và yên tĩnh, như Tầm Quên Homestay, SIGNATURE by LAZÁNIA, 50b Homestay, Lazánia homestay Đất Thánh, Tama House, Homestay in Tay Ninh, Moon Garden Homestay, Tây Homestay 968, Lam Linh Homestay, Mountain View Homestay, Private Room With Garden View, An's House và Homestay Tí Nị.  

Ẩm thực địa phương  

Ẩm thực phong phú và đa dạng của Tây Ninh, đặc biệt là các đặc sản như Bánh canh Trảng Bàng và Bò tơ Tây Ninh, đóng vai trò là một yếu tố bổ sung hấp dẫn cho du khách đến Vườn quốc gia. Việc tích hợp trải nghiệm ẩm thực vào tổng thể gói du lịch không chỉ nâng cao sự hài lòng của du khách mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương thông qua việc hỗ trợ các nhà hàng và quán ăn truyền thống.  

Các món ăn đặc trưng của Tây Ninh mà du khách nên thử bao gồm:  

• Bánh canh Trảng Bàng: Một biểu tượng ẩm thực được làm từ bột gạo tẻ tinh khiết, sợi bánh mềm dai, nước lèo trong veo đậm đà, thường ăn kèm giò heo, huyết và rau sống.
• Bò tơ Tây Ninh: Chế biến từ bò non 5-6 tháng tuổi, thịt mềm, ngọt, ít béo, có thể làm thành nhiều món như nướng, lẩu, cuốn bánh tráng.
• Thằn lằn núi Bà Đen: Món ăn độc đáo từ loài thằn lằn sống trên núi Bà Đen.
• Ốc Núi: Loài ốc đặc biệt sống trong hang đá trên núi, ăn rễ cây và thảo dược.
• Mắm chua thịt luộc: Món ăn dân dã, đậm đà từ các loại cá hồ Dầu Tiếng.
• Bánh xèo rau rừng: Bánh xèo giòn rụm ăn kèm nhiều loại rau rừng tươi ngon.
• Muối tôm Tây Ninh: Đặc sản nổi tiếng dùng để chấm trái cây, ăn kèm bánh tráng trộn.
• Mãng cầu: Đặc sản trái cây nổi tiếng, đặc biệt là mãng cầu trồng quanh núi Bà Đen.
• Nem bưởi: Món chay độc đáo, màu hồng đẹp mắt, hương vị thơm ngon.
• Kẹo thèo lèo: Món kẹo ngọt gần giống kẹo lạc, làm từ lạc và mạch nha.  

Các địa chỉ nhà hàng và quán ăn ngon gợi ý bạn có thể tham khảo: Bàu Sen Quán, Khu ẩm thực sinh thái Long Trung, Nhà hàng thịt bò Tây Ninh Nam Sanh , Bò tơ Năm Sánh, Bánh canh Năm Dung, Bánh canh Út Thiê,...  

Quy định và lưu ý khi tham quan  

Để có một chuyến tham quan an toàn và trọn vẹn tại Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát, du khách cần lưu ý các quy định và khuyến nghị sau:  

• Trang phục và vật dụng: Nên mang trang phục thoải mái, dễ vận động và giày thể thao có đế chống trượt để đảm bảo an toàn khi di chuyển trên các địa hình hiểm trở. Cần mang theo kem chống nắng, mũ, kính râm để bảo vệ da và mắt khỏi ánh nắng mặt trời, cùng với thuốc chống muỗi và côn trùng. Nếu có ý định cắm trại qua đêm, hãy chuẩn bị đầy đủ lều trại, đồ ăn và thức uống cần thiết.
• Bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học: Tuyệt đối không được bẻ cây, hái hoa, bắt động vật hoặc bất kỳ hành động nào làm tổn hại đến hệ động thực vật nơi đây. Du khách phải vứt rác đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường.
• Tuân thủ hướng dẫn: Nếu tham quan theo tour, du khách cần tuân thủ sự hướng dẫn của kiểm lâm hoặc hướng dẫn viên để đảm bảo an toàn và hiểu rõ hơn về Vườn.
• Phòng cháy chữa cháy: Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định phòng cháy chữa cháy của Vườn quốc gia.
• Giờ mở cửa: Vườn quốc gia mở cửa tham quan tất cả các ngày trong tuần, từ 7h00 đến 17h00.
• Thông tin liên hệ:  

Để biết thêm thông tin chi tiết hoặc liên hệ, du khách và các bên liên quan có thể sử dụng các kênh chính thức của Ban Quản lý Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát:  

• Trụ sở chính: Quốc lộ 22B, xã Tân Bình, huyện Tân Biên, tỉnh Tây Ninh.
• Văn phòng đại diện: 284 đường Cách Mạng Tháng Tám, Khu phố 2, Phường 2, thành phố Tây Ninh, tỉnh Tây Ninh.
• Điện thoại/Fax: 0276.3874018.
• Điện thoại (Trung tâm Giáo dục và Dịch vụ môi trường rừng): 0276.3722345.
• Email: [email protected].
• Website:    https://logoxamat.tayninh.gov.vn .  

Vườn quốc gia Lò Gò - Xa Mát là một tài sản vô giá của Việt Nam, hội tụ cả giá trị sinh thái, lịch sử và văn hóa. Vị trí độc đáo tại vùng chuyển tiếp giữa các hệ sinh thái lớn cùng với sự đa dạng sinh học phong phú, bao gồm nhiều loài quý hiếm, đã khẳng định tầm quan trọng của Vườn trong công tác bảo tồn quốc gia và quốc tế.  

Theo dõi Mê du lịch để có thể cập nhật thêm nhiều điểm đến khám phá hấp dẫn hơn bạn nhé!