Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, những công trình kiến trúc cổ không chỉ là tài sản vô giá mà còn là những trang sử sống động, kết tinh tinh hoa văn hóa và nghệ thuật của tiền nhân. Bài viết này sẽ dẫn bạn đến với câu chuyện bảo tồn và phục hồi đầy tâm huyết tại hai di tích quan trọng: Lăng Vọng Tánh (An Lăng) và Thành Hoàng Đế, nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc đặc sắc của triều Nguyễn và cả dấu ấn của vương triều Chăm Pa trước đó.
Mục lục [Hiển thị]
Di Sản Kiến Trúc: Cầu Nối Giữa Quá Khứ Và Hiện Tại
Những công trình kiến trúc cổ là tài sản vô giá mà tiền nhân để lại. Kiến trúc lăng tẩm Huế được xem là kiệt tác của nghệ thuật kiến trúc Việt Nam, là sự hội tụ tinh hoa kiến trúc dân tộc và xu thế thời đại. Các thế hệ hiện nay có nhiệm vụ tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy những giá trị đó.
Việc bảo tồn các di tích như lăng tẩm Huế chính là giữ lại vốn quý cho kho tàng văn hóa dân tộc và nhân loại. Đây không chỉ là trách nhiệm với lịch sử mà còn là nền tảng để phát triển du lịch văn hóa bền vững. Các di tích lịch sử văn hóa là những bộ phận đặc biệt trong cơ cấu kinh tế du lịch, có khả năng tạo nên sức hấp dẫn mạnh mẽ và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, dưới tác động của chiến tranh, thời gian và thiên tai, nhiều di tích đang xuống cấp nghiêm trọng, đòi hỏi công tác bảo quản, tu bổ và phục hồi phải được tiến hành kịp thời và bài bản.
An Lăng (Lăng Vọng Tánh): Nơi An Nghỉ Của Ba Vị Vua Yêu Nước
Một trong những điểm đến chứa đựng nhiều câu chuyện lịch sử là An Lăng, hay còn gọi là Lăng Vọng Tánh. Nơi đây là nơi an nghỉ của ba vị vua triều Nguyễn: vua Dục Đức, Thành Thái và Duy Tân. Lăng Dục Đức được vua Thành Thái xây dựng năm 1889, làm nơi chôn cất thi hài vua cha Dục Đức, và sau này cũng là nơi an táng hai vị vua yêu nước là Thành Thái và Duy Tân.
An Lăng gồm hai khu vực chính: khu lăng mộ và khu tẩm mộ đặt song song với nhau, cả hai đều có tường thành bao bọc. Khu lăng còn có 42 ngôi mộ của các ông hoàng bà chúa. Lăng được xây quay về hướng Tây Bắc, lấy đồi Phước Quả làm tiền án và núi Ngự Bình sau làm hậu chẩm, thể hiện rõ nguyên tắc phong thủy trong kiến trúc truyền thống.
Tuy nhiên, hiện nay An Lăng đang mở cửa không thu phí nhưng lại rất vắng bóng du khách. Rất ít du khách tìm đến đây, phần lớn chỉ là tự khám phá vì lăng không nằm trong lộ trình của các tour du lịch. Điều này đặt ra yêu cầu cần có những biện pháp đầu tư, chung tay hợp lý và kịp thời để cứu vãn tình trạng xuống cấp, nhằm thu hút khách du lịch và gìn giữ các giá trị lịch sử của di tích này.
Thành Hoàng Đế: Lớp Phủ Văn Hóa Chồng Lên Lịch Sử
Nếu bạn muốn tìm hiểu về những địa điểm có bề dày lịch sử đặc biệt, hãy khám phá những địa điểm tựa như ngoài hành tinh ngay trên Trái Đất, nơi thiên nhiên và lịch sử tạo nên những cảnh quan kỳ vĩ. Tương tự, Thành Hoàng Đế là một địa điểm hiếm hoi, hai lần là kinh đô của hai triều đại trong hai thời kỳ lịch sử khác nhau: Vương triều Chăm Pa và Nhà Tây Sơn.
Nơi đây, khoảng 500 năm trước, là kinh đô của Chăm Pa. Theo thư tịch cổ, tòa thành này có nhiều tên gọi như Trà Bàn, Xà Bàn, Thành Lồi, Thành Đồ Bàn... Trong đó, tên gọi Trà Bàn được sử liệu Việt ghi chép sớm nhất từ năm 1044 và được sử dụng nhiều nhất. Một số dấu tích của Thành Đồ Bàn và văn hóa Chăm Pa còn sót lại như tượng linh vật đá, đôi voi, khắp cảnh tiên nữ.
Đến thời Tây Sơn, nơi đây được chọn làm kinh đô với tên gọi Thành Hoàng Đế (hay Phượng Hoàng Trung Đô). Sự biến động của lịch sử đã trồng lên kinh đô Hoàng Đế của Thái Đức Nguyễn Nhạc nhiều lớp văn hóa. Sau khi nhà Nguyễn lên ngôi, thành Hoàng Đế bị triệt phá, đồng thời xây Lăng Vọng Tánh và đền Xương Chung trên khu vực được xác định là Tử Cấm Thành năm xưa. Dấu vết kinh đô của các vương triều trước đó hầu như bị xóa sạch, tạo nên một thách thức lớn cho công tác khảo sát và phục hồi.
Hành Trình Phục Hồi: Tôn Trọng Nguyên Gốc, Áp Dụng Khoa Học
Để tiến hành phục hồi, bảo tồn và tôn tạo công trình này, một loạt các hoạt động đã được diễn ra như điều tra khảo sát, nghiên cứu, khai quật thám sát toàn bộ khu vực để có đủ thông tin thiết lập hồ sơ bảo tồn. Qua nhiều lần khai quật đã làm phát lộ nhiều công trình kiến trúc, chứng tỏ quy mô của vương triều Thái Đức đã phát triển ở vùng đất này.
Các hạng mục chính được xác định cần bảo tồn, tu bổ và phục hồi gồm:
- Tường bao Tử Cấm Thành
- Lăng Vọng Tánh
- Các thủy hồ (hồ bán nguyệt, hồ hình trái tim)
- Hàng cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi
Công việc phục hồi được tiến hành tỉ mỉ. Lăng Vọng Tánh được cạo bỏ rêu mốc trên các mảng tường, giữ lại và phục hồi các khối xây bị hư hỏng, hạ giải các lớp vữa bị bong tróc, tu bổ phục hồi lại họa tiết trang trí đắp nổi. Phần tường thành bằng đá ong trải qua nắng mưa đã bị hư hại nhiều đoạn. Phần gạch đá ong cổ vẫn được giữ lại, gắn kết phục hồi bằng mạch đất sét có pha thêm phụ gia để tăng cường độ và chống thấm.
Quan điểm xuyên suốt của đơn vị thiết kế và thi công là tôn trọng tuyệt đối các yếu tố gốc và phục dựng mang tính chân thực. Tất cả vật liệu như đá ong, vữa vôi, mật mía, vôi rơm đều được sử dụng theo đúng phương pháp truyền thống mà người xưa đã làm. Ngói lợp mái cũng được thay mới hoàn toàn theo đúng kiểu dáng cổ. Phần mới phục hồi phải hợp thành khối thống nhất với phần kiến trúc gốc còn lại, đem đến một sức sống mới cho di tích mà không làm mất đi hồn cốt lịch sử.
Kết Luận: Gìn Giữ Di Sản Cho Muôn Đời Sau
Công tác bảo tồn di sản không chỉ đơn thuần là sửa chữa những công trình xuống cấp. Đó là một hành trình kết nối quá khứ với hiện tại, là trách nhiệm gìn giữ những "chứng nhân" vật chất phản ánh sâu sắc nhất về đặc trưng văn hóa, về cội nguồn và truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước hào hùng, vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Những di sản đó là bộ phận cấu thành kho tàng di sản văn hóa nhân loại.
Giống như việc khám phá Sa Mạc Gobi - thế giới khắc nghiệt nơi thời gian ngừng trôi, việc bảo tồn di tích đòi hỏi sự kiên nhẫn và tình yêu lớn lao. Thành cổ, lăng cổ, tháp cổ... tất cả quy tụ bên nhau trong bán kính vài cây số tại khu vực Thành Hoàng Đế, có tiềm năng trở thành điểm đến đầy thú vị, mở ra bức tranh du lịch hấp dẫn cho những ai muốn tìm về dấu tích xưa. Việc đầu tư bảo tồn không chỉ giữ gìn giá trị cho đời sau mà chính là khơi thông một nguồn lực phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội bền vững cho hôm nay và mai sau.
