Trong những năm gần đây, du lịch đã trở thành một trụ cột kinh tế quan trọng, đặc biệt là tại các huyện miền núi với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và bản sắc văn hóa đa dạng. Hành trình biến tiềm năng thành động lực phát triển không chỉ tạo ra sinh kế bền vững cho người dân mà còn mở ra một hướng đi mới, khẳng định giá trị của du lịch cộng đồng và sinh thái.
Mục lục [Hiển thị]
Từ Nghị Quyết Đến Hành Động: Định Hướng Phát Triển Du Lịch
Nhận thức rõ tiềm năng to lớn, nhiều địa phương miền núi đã chủ động ban hành các nghị quyết, chương trình ưu tiên phát triển du lịch. Mục tiêu xuyên suốt là phát triển kinh tế, tạo sinh kế và việc làm ổn định cho người dân địa phương. Các huyện như Thạch Thành, Quan Sơn, Cẩm Thủy, Lang Chánh và nhiều nơi khác đã xác định du lịch là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.
Các đề án, kế hoạch phát triển du lịch giai đoạn 2021-2025 đã được triển khai, với trọng tâm là du lịch cộng đồng. Hướng đi này không chỉ khai thác thế mạnh về cảnh quan (như quần thể thác Mây, hệ thống suối nhỏ) mà còn chú trọng bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc, tạo sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển du lịch và đời sống cộng đồng.
Biến Tiềm Năng Thành Lợi Nhuận: Câu Chuyện Từ Cộng Đồng
Sự chuyển mình tích cực nhất có thể thấy rõ qua cuộc sống của chính người dân. Từ chỗ phải rời quê hương đi làm xa, xa gia đình với thu nhập bấp bênh, nhiều người đã quay về quê hương để tham gia kinh doanh dịch vụ du lịch. Họ phục vụ khách du lịch với các dịch vụ như lưu trú, ăn uống, tham quan du lịch bên suối và giới thiệu các nông sản đặc sản địa phương.
Kết quả là thu nhập được cải thiện đáng kể. Có những hộ gia đình đạt doanh thu trên 50 triệu đồng mỗi tháng từ hoạt động du lịch, một con số ấn tượng so với thu nhập khi đi làm công nhân ở xa. Đến nay, chỉ riêng tại xã Thạch Lâm (huyện Thạch Thành) đã có trên 100 hộ tham gia làm du lịch. Những thành quả ban đầu này khẳng định hướng đi đúng đắn trong việc phát triển du lịch sinh thái cộng đồng, khai thác tốt tiềm năng thế mạnh của địa phương.
Những Bước Đi Cụ Thể Và Kết Quả Ban Đầu
Để hiện thực hóa các mục tiêu, chính quyền các cấp đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực:
- Đầu tư hạ tầng và phục dựng di tích: Tập trung nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng du lịch, tu bổ và phục dựng các di tích văn hóa lịch sử.
- Đào tạo nguồn nhân lực: Tổ chức tập huấn cho các hộ dân, đặc biệt là các hộ làm du lịch, về kỹ năng đón tiếp, đảm bảo an toàn, vệ sinh môi trường.
- Xây dựng sản phẩm đặc thù: Tổ chức thành công các lễ hội truyền thống (như lễ hội Mường Xia tại xã Yên Thắng) để quảng bá du lịch, nơi các trò chơi, diễn xướng, nghi lễ của dân tộc Thái được phục dựng và phát huy. Các địa phương cũng hỗ trợ xây dựng điểm check-in, bán phá (quầy hàng) phục vụ du khách.
Kết quả đã bắt đầu hiện hữu. Từ năm 2021 đến nay, nhiều huyện đón lượng khách du lịch tăng trưởng ấn tượng, vượt các mục tiêu đề ra. Ví dụ:
- Huyện Bá Thước thu hút trên 244,000 lượt khách, đạt trên 60% mục tiêu nhiệm kỳ.
- Huyện Quan Sơn thu hút 40,000 lượt khách.
- Huyện Cẩm Thủy thu hút trên 31,000 lượt khách.
Tổng doanh thu du lịch ước đạt hàng trăm tỷ đồng, trong đó có sự đóng góp của khách quốc tế. Du lịch không chỉ tăng nguồn thu ngân sách mà còn tạo việc làm và thu nhập cho hàng nghìn hộ dân tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp. Sự đa dạng trong trải nghiệm du lịch nơi đây có thể khiến bạn liên tưởng đến sự phong phú khi khám phá miền Tây hay hành trình khám phá 10 điểm đến tuyệt đẹp ở miền Bắc, mỗi vùng đều có một nét quyến rũ riêng biệt.
Thách Thức Và Bài Học Cho Phát Triển Bền Vững
Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình phát triển du lịch tại các huyện miền núi cũng bộc lộ không ít hạn chế và thách thức cần được quan tâm giải quyết:
- Sản phẩm du lịch còn nghèo nàn, đơn điệu.
- Nguồn nhân lực tham gia hoạt động du lịch chưa được đào tạo bài bản, kỹ năng giao tiếp, ứng xử còn hạn chế.
- Địa hình phức tạp (đồi núi, chia cắt) khiến việc phát triển hạ tầng giao thông, kết nối các điểm du lịch gặp khó khăn và tốn kém.
- Nguy cơ về môi trường: Nếu không được quy hoạch và quản lý tốt, hoạt động du lịch có nguy cơ phá vỡ cảnh quan thiên nhiên, gây ô nhiễm môi trường và mất an toàn.
Bài học then chốt được rút ra là sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương trong việc lập kế hoạch và quản lý du lịch. Đây là điều kiện tiên quyết để thực hiện thành công mô hình du lịch cộng đồng. Bên cạnh đó, việc xây dựng năng lực, kỹ năng cho người dân, thiết lập quan hệ đối tác với các công ty lữ hành, phát triển sản phẩm du lịch độc đáo gắn với văn hóa bản địa, và đảm bảo sự công bằng trong phân chia lợi nhuận là những yếu tố không thể thiếu. Cách tiếp cận này cũng rất cần thiết cho sự phát triển hài hòa ở nhiều vùng đất khác, chẳng hạn như khi khám phá Tây Ninh với những di sản văn hóa và tâm linh đặc sắc.
Kết Luận: Du Lịch - Chìa Khóa Mở Cửa Tương Lai
11 huyện miền núi Thanh Hóa, nơi có nhiều dân tộc anh em cùng sinh sống, sở hữu không chỉ tiềm năng tự nhiên phong phú mà còn một nền tảng văn hóa đa dạng, đậm bản sắc. Du lịch, nếu được quy hoạch bài bản và quản lý tốt, thực sự có thể trở thành chìa khóa mở ra cơ hội xóa nghèo và làm giàu chính đáng cho người dân.
Để làm được điều này, bên cạnh nỗ lực tự thân, các địa phương miền núi rất cần sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, các ngành trong công tác lập quy hoạch, xây dựng dự án, đào tạo nguồn nhân lực và đặc biệt là định hướng phát triển theo hướng khai thác đi đôi với bảo tồn. Mục tiêu cuối cùng là phát triển du lịch mà không làm biến đổi, ảnh hưởng tiêu cực đến cảnh quan thiên nhiên, văn hóa và môi trường – bởi đó chính là nét đặc trưng, là linh hồn tạo nên sức hấp dẫn của du lịch miền núi.
